Dijital Diktatörlük ve Kilitli Bakiyeler: MASAK ile Siber Suçlar Bu Kapıyı Ne Zaman Çalacak?

Dijital dünyanın “serbest piyasa” dediği şey, günden güne devasa bir kapana dönüşüyor. Türkiye’de küçük işletmelerden e-ticaret devlerine, yerel esnaftan içerik üreticilerine kadar binlerce insan her sabah aynı kabusa uyanıyor: “Hesabınız kısıtlandı” ya da “Reklam ilkesi ihlali sebebiyle hesabınız kapatıldı.”  

İşin en can yakıcı yeri, o soğuk ekran uyarısının hemen altında duran rakamlardır. Önceden yüklenmiş, henüz harcanmamış yüz binlerce liralık bakiyeler, onay bekleyen ödemeler ve aylardır verilen emeğin karşılığı olan bakiye havuzları…  

Sistem tek bir otomatik hamleyle kapıyı kilitliyor. Karşınızda ne bir muhatap var, ne derdinizi anlatabileceğiniz bir müşteri temsilcisi, ne de hakkınızı arayabileceğiniz fiziki bir bina. Instagram ve arkasındaki küresel dev Meta, deyim yerindeyse “burnundan kıl aldırmayan” soğuk algoritma duvarlarının arkasına saklanmış durumda.  

Peki, sokağın haklı olarak yükselttiği o soruya cesaretle bakalım: Bu durum algoritmik bir güvenlik tedbiri mi, yoksa uluslararası boyutta bir “dijital gasp” zihniyeti mi? Kapanan hesapların içindeki o milyonlarca lira gerçekte kimin cebinde kalıyor?  

Görünen iddia; topluluk standartlarını korumak, sahte hesapları engellemek ve platform güvenliğini sağlamak adı altında yürütülen otomatik denetimlerdir.  

Arkasındaki somut gerçek ise; hiçbir insan denetiminin işletilmediği, itiraz yollarının bürokratik bir labirentte boğulduğu ve kullanıcı parasının muhatapsız biçimde sistemde tutulduğu bir kurumsal vurdumduymazlıktır.  

Meta’nın resmî prosedürlerine bakarsanız “Kapatılan hesabın kalan bakiyesi iade edilebilir” denir. Fakat uygulamaya geldiğinizde, kısıtlanan bir hesabın Business panelinde canlı desteğe ulaşmak adeta imkânsız hale getirilir. İtiraz butonları “Son kararımız nihaidir” diyerek tek taraflı kapatılır. Toplam ölçeğe vurulduğunda milyarlarca dolara ulaşan bu “askıdaki” paralar; iade edilmediği, süreci uzatıldığı ya da kullanıcının canından bezip peşini bıraktığı her gün küresel sermayenin finansal havuzunda faizsiz Likidite olarak kalmaktadır. Hizmeti vermeyip parayı içeride tutmanın ticaret hukukundaki karşılığı nettir: Haksız kazanç.  

İşin bir de veri güvenliği ve hukuki boyutları var.  

Meta, Avrupa Birliği’nin GDPR (Genel Veri Koruma Yönetmeliği) normlarına ve Türkiye’nin KVKK mevzuatına tabi olduğunu iddia ediyor. Ancak Türkiye’deki kullanıcıların kişisel verilerini, ticari reklam parametrelerini ve müşteri haritalarını işlerken sergilediği tutum, uluslararası veri ilkelerinin açık ihlalidir. Hesabınızı sebepsiz yere kapatıp ticari verilerinizi ve içerideki finansal değerinizi erişilemez kılan bu anlayış, kullanıcının veri üzerindeki tasarruf hakkını gasp etmektir. “Sözleşmeyi kabul ettiniz” kılıfı, hiçbir uluslararası şirkete bir ülkenin yurttaşını mağdur etme yetkisi vermez.  

Bu kurallı zorbalığın önüne geçmek için kamu aygıtının, devletin denetim mekanizmalarının derhal devreye girmesi şarttır:

Birincisi, MASAK (Mali Suçları Araştırma Kurulu) bu durumu finansal mercek altına almalıdır. Türkiye’den çekilen, reklam bakiyesi olarak sistemde bloke edilen ama hizmete dönüşmeyen ya da iade edilmeyen paraların mali akışı, vergilendirilmesi ve sermaye transferi boyutlarıyla milimetrik olarak denetlenmelidir. Vatandaşın parası üzerinden kurulan bu finansal havuzun hesabı sorulmalıdır.  

İkincisi, Emniyet Genel Müdürlüğü Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK), Meta’ya çok açık yaptırım iddialarıyla masa kurmalıdır. Türkiye’de milyonlarca dolarlık ticari hacim çeviren bir platformun; temsilci atamayı sadece bir usul formalitesi olarak görmesi engellenmeli, hesap kısıtlamalarında “24 saat içinde insan temsilciyle muhatap olma zorunluluğu” getirilmelidir.

Üçüncüsü, Ticaret Bakanlığı haksız sözleşme şartlarına ve mağdur edilen reklam verenlerin alacaklarına ilişkin cezai yaptırım süreçlerini başlatmalıdır. Tüketicinin ve işletmenin parasına el koyup “algoritma kapattı” demek, hukuk devletinde kabul edilemez.

Hiçbir küresel şirket, ne kadar devasa olursa olsun, bir ülkenin hukukundan, kamu vicdanından ve insan haklarından üstün değildir.  

Bugün Türk esnafının, dijital girişimcisinin parasına ve emeğine “algoritma kararıyla” el koyup muhatap dahi olmayan bu tepeden bakmacı anlayış, devletin resmî kurumlarının kapıyı çalmasıyla hizaya gelecektir. Siber suçlar da, MASAK da, yargı da bu gidişata dur demek zorundadır. Aksi halde dijitalleşme dediğimiz şey, geleceğin dünyası değil; emeğin ve paranın muhatapsız kapana kıstırıldığı kölelik düzeni olarak kalacaktır.