Üsküdar Üniversitesi: Sıfır emisyon hedefi halk sağlığını koruyor

İstanbul’un Üsküdar ilçesindeki Üsküdar Üniversitesi COP31 Koordinatörlüğünden Dr. Öğr. Üyesi İnci Karakaş, sıfır emisyon hedefinin yalnızca çevresel bir zorunluluk olmadığını, aynı zamanda halk sağlığını korumaya yönelik hayati bir politika olduğunu belirterek konuya ilişkin değerlendirmesini paylaştı. Karakaş, fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin kalp-damar hastalıklarından kanser ve Alzheimer’a kadar pek çok sağlık sorununu tetiklediğini ve aşırı sıcaklar, kuraklık ile orman yangınlarının özellikle çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalar üzerindeki riskleri artırdığını vurguladı. Dr. Öğr. Üyesi Karakaş, erken adımlar atılmasının önemini yeniden dile getirdi.

Sıfır emisyonun sağlık boyutu

Dr. Öğr. Üyesi İnci Karakaş, sıfır emisyon hedefine yönelik yaklaşımı hem iklim değişikliğiyle mücadele hem de halk sağlığını koruma ekseninde ele aldı. Karakaş, “Sıfır emisyon hedefi hem iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik çevresel bir hedef hem de önemli bir halk sağlığı politikasıdır.” ifadelerini kullandı. Fosil yakıtların kullanılması sonucu atmosfere salınan karbondioksit, partiküler madde, azot oksit ve kükürt oksit gibi kirleticilerin kalp damar hastalıkları, solunum sistemi hastalıkları ve kanserin yanı sıra Alzheimer gibi nörodejeneratif hastalıkların gelişiminde de rol oynadığını belirtti ve bu kirleticilerin erken ölüm riskini artırabildiğini aktardı.

İklim etkilerinin sağlık üzerindeki doğrudan ve dolaylı sonuçları

Karakaş, iklim değişikliğinin insan sağlığını yalnızca hava kirliliği yoluyla etkilemediğine dikkat çekti. İklim değişikliğinin aşırı sıcaklar, kuraklık, seller ve orman yangınları gibi olgulara yol açtığını belirten Karakaş, bu koşulların temiz suya ve gıdaya erişimde zorluklar yarattığını ve enfeksiyon hastalıklarının artmasına neden olduğunu söyledi. Ayrıca sıcaklığa bağlı ölümler, gıda güvensizliği, çalışma kapasitesi kaybı ve bulaşıcı hastalık riskleri bakımından giderek artan bir sağlık yükü oluştuğunu vurguladı.

Enerji talebi ve fosil yakıt kullanımı arasındaki ayrışmanın gerekliliği

Üsküdar Üniversitesi COP31 Koordinatörlüğü bağlamında Karakaş, Türkiye’nin karbon emisyonlarını azaltma sürecinde ekonomik büyüme ile artan enerji talebinin fosil yakıt kullanımından yeterince ayrıştırılamamasının önemli bir sorun olduğunu ifade etti. Enerji üretimi dışında sanayi, ulaşım ve kentlerin özel araç kullanımını teşvik eden yapıların dönüşüm gerektirdiğini belirtti. Temiz üretim teknolojilerine geçiş için yatırımların, finansmana erişimin, elektrik şebekelerinin yenilenebilir enerjiye uyumunun ve enerji depolama kapasitesinin geliştirilmesinin dönüşüm sürecini etkileyen temel unsurlar olduğunu söyledi.

Kent planlaması, ulaşım ve bireysel davranışların rolü

Karakaş, ulaşım kaynaklı emisyonların azaltılmasında hem bireysel tercihlerin hem de şehir planlamasının belirleyici olduğunu dile getirdi. Bireylerin kısa mesafelerde yürümeyi ve bisikleti tercih etmesi, toplu taşıma kullanması ve özel araç yolculuklarını azaltmasının katkı sağlayacağını söyledi; ancak bu sorumluluğun yalnızca bireylere yüklenemeyeceğini vurguladı. Kentlerin insanların günlük ihtiyaçlarına daha kısa mesafelerde ulaşabilecekleri şekilde tasarlanması gerektiğini belirten Karakaş, güvenli ve kesintisiz yaya ile bisiklet yolları oluşturulması, erişilebilir ve hızlı toplu taşıma sistemlerinin yaygınlaştırılması, toplu taşıma filolarının düşük emisyonlu araçlara dönüştürülmesi ve yerleşim alanlarının temel hizmetlere yakın planlanmasının önemine işaret etti.

Elektrikli araçların emisyonların azaltılmasında önemli bir seçenek olduğunu söyleyen Karakaş, bu araçların iklim faydasının kullanılan elektriğin üretim kaynağına ve aracın tüm yaşam döngüsüne bağlı olduğunu hatırlattı. Bu çerçevede enerji kaynaklarının temizlenmesi ve şebekelerin dönüşümüyle birlikte elektrikli araçların sağladığı faydanın artacağına dikkat çekti.

Ev içi ve günlük yaşam alışkanlıklarının etkisi

Dr. Öğr. Üyesi İnci Karakaş, hane içinde yapılan bazı tercihlerinin enerji tüketimini ve karbon ayak izini artırdığını belirtti. Konutların gereğinden fazla ısıtılması veya soğutulması, yetersiz bina yalıtımı, enerji verimliliği düşük cihazların kullanılması, cihazların açık ya da bekleme modunda bırakılması ve makinelerin tam kapasiteye ulaşmadan çalıştırılmasının başlıca davranışsal faktörler olduğunu ifade etti. Ayrıca bireysel karbon ayak izinin yalnızca evde kullanılan elektrik ve yakıtla sınırlı olmadığını, ulaşım biçimi, satın alınan ürünlerin üretimi, sık eşya değiştirme alışkanlığı ve atık oluşumunun da önemli bileşenler olduğunu hatırlattı ve tüketim alışkanlıklarının gözden geçirilmesini önerdi.

Gıda israfı ve yenilenebilir enerji vurgusu

Gıda israfının çoğu zaman gözden kaçan bir sera gazı kaynağı olduğuna dikkat çeken Karakaş, bir gıda ürünü çöpe atıldığında üretiminde kullanılan su, enerji, gübre, arazi, ambalajlama ve taşıma kaynaklarının da boşa gittiğini ifade etti. Gıda sistemlerinin toplam sera gazı emisyonlarında önemli payı olduğuna işaret ederek üretimden tüketime kadar bütün zincirin dikkate alınması gerektiğini belirtti. Gıda atıklarının azaltılması ve ürünlerin kullanım ömrünün uzatılmasının önemine değinerek ihtiyaç kadar satın almak, gıda atığını azaltmak, ürünleri onarmak ve yeniden kullanmanın etkili adımlar olduğunu söyledi.

Yenilenebilir enerjiye geçişin net sıfır emisyon hedefinin temel koşullarından biri olduğunu vurgulayan Karakaş, güneş ve rüzgâr gibi kaynakların yaygınlaştırılmasının elektrik sektöründe olduğu kadar ulaşım, binalar ve bazı sanayi süreçlerinde de temiz elektrik yoluyla emisyonların azaltılmasını mümkün kıldığını belirtti. Yenilenebilir enerji teknolojilerinin tüm yaşam döngüsü boyunca değerlendirilmesi gerektiğini, üretim, altyapı ve malzeme kullanımı hesaba katıldığında fosil yakıtlara göre çok daha düşük sera gazı emisyonlarına sahip olduğunu ifade etti; kurulmanın belirli miktarda enerji ve malzeme gerektirse de bu durumun yenilenebilir enerjinin iklim faydasını ortadan kaldırmadığını aktardı.

Bütüncül yaklaşım ve bekleyen riskler

Karakaş, enerji dönüşümünde yenilenebilir kaynakların yaygınlaştırılmasının tek başına yeterli olmayacağını, enerji verimliliğinin artırılması, enerji depolama sistemlerinin geliştirilmesi, elektrik şebekelerinin güçlendirilmesi ve sanayide düşük karbonlu teknolojilerin uygulanmasının gerektiğini belirtti. Yenilenebilir enerji yatırımlarının arazi kullanımı, biyolojik çeşitlilik, su kaynakları ve kullanım ömrü sonunda oluşacak atıklar açısından çevresel değerlendirmeye tabi tutulmasının önemine dikkat çekti. Emisyon azaltımının gecikmesinin çevresel ve toplumsal riskleri ağırlaştıracağı uyarısını yapan Karakaş, aşırı sıcaklıkların, kuraklıkların, orman yangınlarının, yoğun yağışların ve sellerin daha sık ve şiddetli yaşanmasının su kaynakları, tarımsal üretim, gıda güvenliği, ekosistemler, enerji altyapısı ve insan sağlığı üzerinde birbirine bağlı riskler oluşturacağını söyledi.

İklim değişikliğinin toplumun tüm kesimlerini aynı ölçüde etkilemediğini vurgulayan Karakaş, çocuklar, yaşlılar, kronik hastalığı bulunan kişiler, açık alanda çalışanlar ve ekonomik açıdan dezavantajlı grupların daha yüksek risk altında olduğunu belirtti. Emisyon azaltımının gecikmesinin sağlık harcamalarını artırabileceği uyarısında bulunan Karakaş, bunun tersine bugün atılacak adımlarla hava kalitesinin iyileşmesi, sağlık giderlerinin azalması, enerji güvenliğinin güçlenmesi, daha yaşanabilir kentlerin oluşturulması ve yeni istihdam alanlarının gelişmesi gibi yakın dönemli toplumsal faydalar sağlayabileceğini aktardı.

Son olarak Dr. Öğr. Üyesi İnci Karakaş, sıfır emisyon hedefinin çevre politikalarıyla birlikte sağlık, enerji, ulaşım, sanayi ve şehircilik politikalarının ortak hedefi olarak değerlendirilmesi gerektiğini ve emisyon azaltımına yönelik bütüncül adımların hem çevrenin korunması hem de toplum sağlığının geliştirilmesi açısından büyük önem taşıdığını vurguladı.