13 Bin 574 Eser Ait Olduğu Topraklara İade Edildi

İstanbul ve ülke genelinde yürütülen girişimler sonucu 2002-2026 yılları arasında yurt dışından Türkiye’ye getirilen kültür varlığı sayısı 13 bin 574’e ulaştı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 14 Kasım UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü dolayısıyla yayımladığı mesajında, bu başarıda güvenlik güçleri, gümrük teşkilatı, adli makamlar, uluslararası iş birlikleri ve bilimsel çalışmaların birlikte etkili olduğunu vurguladı. Bakanlık verilerine göre yalnızca 2026 yılında 126 kültür varlığı ülkemize kazandırıldı.

Kamuoyuna Açıklanan İadeler ve Bilimsel Dayanak

İade edilen eserler arasında ABD’den Türkiye’ye geri getirilen 100 kültür varlığı ön plana çıktı. ABD makamlarıyla yürütülen iş birliği sonucunda ülkemize kazandırılan eserler arasında Tokat Horoztepe kökenli 40 Erken Tunç Çağı eseri ve Burdur Düver kökenli 44 Arkaik Dönem eseri yer aldı. Ayrıca iade edilenler arasında Aphrodisias antik kentinden yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılmış bir portre de bulunuyor. İstanbul Arkeoloji Müzelerinde düzenlenen programla kamuoyuna tanıtılan eserlerin iadesinde bilimsel araştırmalar, arşiv belgeleri ve uluslararası adli iş birlikleri belirleyici rol oynadı.

Bakanın Çağrısı: Vatandaşların Duyarlılığı Önemli

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 14 Kasım dolayısıyla sosyal medya hesabından yayımladığı mesajda Anadolu’nun binlerce yıllık kültürel mirasını korumanın önemini vurguladı ve vatandaşlara kaçakçılığa karşı sessiz kalmama çağrısında bulundu. Ersoy, kültürel mirasın korunmasının herkesin ortak sorumluluğu olduğunu belirterek toplumun desteğinin mücadeledeki önemine dikkat çekti.

Bakan Ersoy’un paylaşımının tamamı şöyle:

“Bu toprakların binlerce yıllık bir hikayesi var. Her kültür varlığı, bu hikayenin eşsiz bir parçası. Kaçak kazılarla tahrip edilen her alan ve ait olduğu bağlamdan koparılan her eser, geçmişle kurduğumuz bağı zedeliyor ve bilimsel bilgilerin geri dönülmez biçimde kaybolmasına neden oluyor. Bu mirası korumak ve gelecek nesillere eksiksiz aktarmak için kararlılıkla çalışıyoruz. Güvenlik güçlerimiz, gümrük teşkilatımız ve adli makamlarımızla iş birliği içinde kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele ediyoruz. Diplomasi, bilimsel çalışmalar ve uluslararası iş birlikleriyle eserlerimizin ait oldukları topraklara dönmesini sağlıyoruz. UNESCO öncülüğünde yürütülen uluslararası çalışmalara katkı sunuyor, kültürel mirasın korunmasında ülkeler arasındaki iş birliğinin ve ortak sorumluluğun önemini her platformda vurguluyoruz. Bu mücadelenin en büyük güvencelerinden biri de vatandaşlarımızın duyarlılığıdır. Çünkü kültürel mirasımızı korumak, hepimizin ortak sorumluluğudur. 14 Kasım UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü vesilesiyle tüm vatandaşlarımızı bu sorumluluğa ortak olmaya, kaçakçılığa karşı sessiz kalmamaya ve kültürel mirasımıza sahip çıkmaya davet ediyorum.”

Teknoloji, Bilim ve Uluslararası İş Birliği

Kültür ve Turizm Bakanlığı, yurt dışına yasa dışı yollarla çıkarılan kültür varlıklarının tespit edilmesi ve iadesinin sağlanması amacıyla uluslararası hukuk mekanizmalarını, bilimsel araştırmaları ve diplomatik girişimleri birlikte yürütüyor. Bakanlığın devreye aldığı yazılım sistemiyle dünya genelindeki müzayede ve galeri internet sitelerinde satışa sunulan, Türkiye’den yasa dışı yollarla çıkarılmış kültür varlıkları takip ediliyor. Sistem üzerinden tespit edilen şüpheli kayıtlar arşivlenerek uzmanların incelemesine sunuluyor; elde edilen veriler iade taleplerinin bilgi ve belgelerle desteklenmesine katkı sağlıyor.

Bilimsel çalışmalar, arkeolojik araştırmalar, tarihî belgeler, kazı kayıtları ve bilimsel analizler iade süreçlerinde önemli rol oynuyor. Metinde adı geçen Boubon kökenli bronz eserlerin iadesine yönelik çalışmalar, bilimsel kanıtların uluslararası adli süreçlerle birlikte değerlendirilmesinin başarılı örnekleri arasında gösteriliyor. Bakanlık ayrıca Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) ile yürütülen çalışmalarla bölgesel iş birliğini güçlendirmeyi hedefliyor.

Süreç ve Gelecek Adımlar

Bakanlık, güvenlik güçleri, gümrük teşkilatı ve adli makamlarla koordinasyon içinde kaçak kazıların önlenmesi ve yasa dışı kültür varlığı ticaretiyle mücadele çalışmalarını sürdürürken uluslararası kuruluşlar ve ilgili ülkelerin yetkili makamlarıyla da iş birliği yürütüyor. Eser iadelerinin sürekliliğini sağlamak için diplomasi, bilimsel analiz ve adli iş birliklerinin birlikte yürütülmesi planlanıyor. Kamuoyuna tanıtımı yapılan iade örnekleri, Türkiye’nin kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadeledeki çok yönlü yaklaşımının sonuçları olarak gösteriliyor.