DEHB değil her hareketli çocuk: Ailelere ÇEK’ten önemli uyarılar

Çağdaş Eğitim Kooperatifi (ÇEK) Rehberlik ve Psikolojik Danışma Merkezi Komisyonu, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Farkındalık Ayı kapsamında aileler ve öğretmenler için kapsamlı bir rehber yayımladı. Rehberde, DEHB’nin tembellik, şımarıklık veya kötü ebeveynlik sonucu oluşmadığı; nörogelişimsel bir durum olduğu, belirtilerin en az altı aydır sürmesi ve çocuğun gelişim düzeyiyle uyumsuz olması gerektiği belirtildi. Erken farkındalık, doğru tanı süreci ve çocuğu çevresiyle birlikte desteklemenin tedavi başarısındaki belirleyici rolüne dikkat çekildi.

DEHB nedir, hangi belirtiler öne çıkıyor?

Rehbere göre DEHB üç ana belirti alanında kendini gösteriyor: dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik. Her çocuk aynı biçimde belirtiler göstermeyebilir; önemli olan davranışların yaşa göre beklenenden belirgin ölçüde fazla olması, süreklilik göstermesi ve günlük işlevselliği olumsuz etkilemesidir. Rehber, çocukta zaman zaman görülen hareketlilik veya dalgınlığın gelişimin doğal parçası olabileceğini, tanı koyarken bu ayrımın yapılmasının şart olduğunu vurguladı.

Tanı süreci nasıl işliyor?

DEHB tanısı tek başına laboratuvar, beyin görüntülemesi veya tek bir testle konulamaz. Tanı; çocuğun gelişim öyküsü, belirtilerin başlangıcı, ev ve okul gözlemleri, aile bilgileri ve öğretmen değerlendirmelerinin birlikte ele alınmasıyla konur. Ölçekler ve nöropsikolojik testler klinik değerlendirmeyi destekler. Çocuk ve ergen psikiyatristleri tanısal sürecin merkezinde yer alırken, psikologlar psikoeğitim, psikoterapi ve aile desteği süreçlerine katkı sağlıyor.

Tedavide aile ve okulun rolü

ÇEK’in rehberinde tedavinin bütüncül olması gerektiği, bireysel tedavi planının çocuğun yaşı, belirtilerin şiddeti, eşlik eden güçlükler ve aile koşullarına göre hazırlanmasının zorunlu olduğu bildirildi. Rehber, yalnızca ilaç veya tek bir müdahalenin yeterli olmayabileceğini; aile eğitimi, öğretmen desteği, davranışsal yaklaşımlar ve gerektiğinde farmakolojik tedavinin birlikte yürütülmesinin daha iyi sonuç verdiğini belirtti. Ayrıca çevresel düzenlemelerin ve okul desteğinin çocuğun günlük yaşam kalitesini olumlu etkileyebileceği ifade edildi.

Ailelere pratik öneriler

Rehberde ailelere belirgin, tutarlı kurallar koyma, günlük rutin oluşturma, görevleri parçalara ayırarak sunma ve olumlu pekiştirme yöntemleri kullanma gibi somut öneriler sunuldu. Ayrıca davranış değişikliklerini öğretmenlerle paylaşma, gerekirse profesyonel destek arama ve genetik ile çevresel etkenlerin birlikte etki ettiğini kabul etme tavsiye edildi. ÇEK, erken farkındalıkla gereksiz etiketlemeden kaçınılmasının çocuğun gelişimi için kritik olduğunu vurguladı.