Piri Reis’in haritası İzmir Körfezi için 500 yıllık ipucu taşıyor

Osmanlı denizciliğinin önemli isimlerinden Piri Reis’in yaklaşık 500 yıl önce hazırladığı İzmir çevresi haritası, İzmir Körfezi’nin geçmişine ilişkin dikkat çekici bilgiler içeriyor. Yazar ve yönetmen Gülşah Çeliker, Piri Reis üzerine yürüttüğü kitap ve belgesel çalışmaları kapsamında yaptığı araştırmalarda, 1519-1520 yılları civarında çizildiği belirtilen haritada Gediz Nehri, nehrin Körfez’e döküldüğü bölge ve Gediz Deltası’ndaki alüvyon birikimlerinin gösterildiğini aktardı. Çeliker, söz konusu haritanın yalnızca bir denizcilik belgesi olarak değil, İzmir Körfezi’nin geçmişini anlamaya yardımcı olabilecek coğrafi bir kaynak olarak değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Piri Reis’in İzmir haritasındaki dikkat çeken ayrıntı

Çeliker’in aktardığı bilgilere göre Piri Reis, 1513 tarihli dünya haritasının ardından İzmir çevresini gösteren ayrı bir harita da hazırladı. Bu haritada Gediz Nehri’nin güzergâhı ve Körfez’e ulaştığı bölge yer alıyor.

Çeliker, haritada Gediz Deltası’nda taşınan alüvyonların İzmir Körfezi’nde birikimine ilişkin ayrıntıların bulunduğunu belirtti. Ona göre bu özellik, haritayı sıradan bir denizcilik haritasının ötesine taşıyarak geçmiş dönemlerdeki Körfez koşullarının incelenmesine yönelik bir belge haline getiriyor.

Çeliker ayrıca geçmişteki alüvyon birikiminin İzmir Körfezi’nin iç kesimlerinde önemli değişikliklere yol açtığını belirterek, 19. yüzyılın sonlarında Gediz Nehri yatağının değiştirilmesiyle deniz ticaretinin sürdürülmesinin hedeflendiğini söyledi.

Piri Reis üzerine belgesel çalışması sürüyor

Gülşah Çeliker, Piri Reis hakkında uzun süredir kitap ve belgesel çalışması yürüttüğünü belirtti. “Haritacı ve Kaşif” isimli kitabının üçüncü baskısı için çalışmaların sürdüğünü aktaran Çeliker, projenin 10 yılı aşkın süredir devam eden belgesel çalışmasının ilk ayağını oluşturduğunu söyledi.

Çeliker, araştırmalarında yalnızca Osmanlı kaynaklarıyla sınırlı kalmadığını, İtalya’daki arşivlerde de çalışma yaptığını belirtti. Osmanlı’nın Cenova ve Venedik gibi denizci devletlerle ticari ve askeri ilişkilerinin dönemin denizcilik tarihinin anlaşılması açısından önemli olduğunu ifade etti. İspanyol ve Portekiz kaynaklarına ulaşmak için ise finansman ihtiyacı bulunduğunu dile getirdi.

“Denizcilik konusunda görünmez bir el var”

Çeliker, Piri Reis çalışmasının yanı sıra Türkiye’de denizcilik tarihine yönelik ilgiyi de gündeme taşıdı. Belgesel projesi için sponsor bulmakta zorlandığını belirten Çeliker, Türkiye’nin denizcilik geçmişinin yeterince gündemde olmadığını savundu.

Çeliker bu durumu “Denizler konusunda algı seviyemiz yeterli değil” sözleriyle değerlendirirken, denizcilik alanındaki çalışmaların desteklenmesi gerektiğini ifade etti. Türkiye’nin denizlerle çevrili bir ülke olmasına rağmen denizcilik kültürünün toplumda daha güçlü biçimde yer alması gerektiğini savundu.

Piri Reis üzerinden geçmiş ile bugün arasında bağ kurmayı amaçladığını belirten Çeliker, hazırladığı çalışmalarla Osmanlı dönemindeki denizcilik birikiminin ve Akdeniz’deki etkinliğin yeniden hatırlanmasını hedeflediğini söyledi.

Piri Reis’in haritaları tarih araştırmalarına ışık tutuyor

Piri Reis’in 1513 tarihli dünya haritası başta olmak üzere denizcilik alanındaki çalışmaları, Osmanlı döneminin coğrafya ve denizcilik bilgisinin önemli örnekleri arasında değerlendiriliyor. Çeliker’in yürüttüğü çalışma ise bu mirası İzmir ve Akdeniz coğrafyası üzerinden yeniden ele almayı amaçlıyor.

İzmir Körfezi’nin geçmişi haritalarda izlenebiliyor

Çeliker’in değerlendirmesine göre Piri Reis’in İzmir çevresini gösteren haritasında Gediz Deltası ve Körfez’e ilişkin ayrıntılar, bölgenin geçmişteki coğrafi yapısının araştırılmasına katkı sağlayabilecek nitelikte.